Verlangen 8 - Ritmes, rituelen en routines
Wat was het doel van verlangen 8 ook alweer? We willen samenwerken om ervoor te zorgen Nederland in 2035 wordt gekenmerkt door Ritmes, Rituelen en Routines die bijdragen aan een evenwichtige levensstijl, met ruimte voor rust, vernieuwing en gemeenschap. Ter inspiratie: Lees hier een gedicht van Babs Gons over de toekomst als kans.
WAAR WE NU STAAN
In het afgelopen jaar hebben we onderzoek gedaan en gesproken met 26 experts, en ook met enkele vertegenwoordigers van de 50 organisaties die zijn aangesloten bij de Agenda voor het Hart.
In September, Oktober en November hebben we drie contactmomenten georganiseerd: Twee ronde tafels en het ‘hartslagmoment. In November hebben we ook een voorstelling gemaakt op het ’Spirit of Amsterdam’ festival.
We hebben een eerste ‘Veranderverhaal’ geschreven met (1) duiding van de huidige realiteit, (2) mogelijke veranderrichtingen, (3) de droom voor NL in 2035, en (4) een contextkaart met problemen en hefbomen.
We hebben nieuwe ‘actielijnen’ opgesteld, die richting gaan geven aan de vervolgstappen.
DE GELEERDE LESSEN
We hebben veel geleerd uit gesprekken, rapporten, essays en artikelen:
Waardevol Ritmes, rituelen en routines (RRR) kunnen versterkend zijn voor stabiliteit, houvast, structuur, levensvreugde, voldoening, en een natuurlijke manier om te verbinden met anderen. RRR zijn ‘betekenaars’: Actieve gedragingen waarmee mensen betekenis vormgeven, uiting geven aan belangrijke waarden en helpen mensen om hierin te oefenen. RRR helpen als herinneringen aan deugden die opbouwend zijn voor individu en samenleving.
De afbrokkeling van (gemeenschappelijke) RRR valt in onze ‘Hypernerveuze samenleving’ samen met veel maatschappelijke problemen zoals verstoorde werk-privébalans, onregelmatige slaappatronen, achteruitgaand welzijn, burn-outs, verlies van betekenis, versnelling, ontreddering en verminderde veerkracht bij tragedie, en vereenzaming.
Kritiek op oude RRR vonden we in: het ondraaglijke juk en veelheid aan rituelen in het verleden, cynisme over uiterlijk vertoon en ‘lege’ tradities die het hart niet meer raken, en onderdrukkende uitsluiting van minderheden (Daar waar RRR vooral dienend waren voor ‘7-vinkers’ of dominante meerderheid). Kritiek op nieuwe vormen van RRR vonden we in doorslaande zelfdisciplinering (zelfbeeld van generatie angststoornis die zichzelf dwangmatig ‘herprogrammeren’).
Verlies van groepsidentiteit en immaterieel erfgoed: In tijden van individualisme, versnelling en prestatiedruk zijn RRR veelal verschoven van 'activiteiten in gemeenschappelijke verbinding' naar ‘persoonlijke discipline en zelfhulp’. Ook weten we vaak niet meer waar tradities vandaan komen. Gelukkig zijn er tegenbewegingen, want kennis over betekenis is cruciaal,
Hoopvol: Er is veel sociale energie om op aan te haken: Er zijn talloze voorbeelden van initiatieven die RRR stimuleren of steunen. Waarin RRR uit eigen cultuur en religie in levendige dialoog worden herontdekt en opgefrist, nieuwe vormen worden gemaakt door kunstenaars en activisten, of worden ontdekt in andere tradities, zoals life rules, Rouwen & Vieren, of het interspirituele The Spirit of Amsterdam. Waarbij nieuwe creativiteit rondom RRR wel ingebed moet blijven in gezonde correctiesystemen.
Stimuleren van RRR is effectief als ze ‘spelenderwijs’ worden aangeboden, zonder de nare bijsmaak van dwangmatigheid. Veel autonome mensen willen wel aanhaken op gemeenschappelijke ritmes, binnenstappen in een rituele ruimte, en meedoen met gezamenlijke routines.
ACTIELIJNEN
We hebben eind 2025 vijf nieuwe actielijnen geformuleerd, om richting te geven aan het verlangen. Deze actielijnen zijn ‘draft’, en gaan we in het komende kwartaal aanscherpen in de derde en vierde ronde tafel.
1 Opbouwen en opfrissen van kennis en kunde
Kennis en verhalen verzamelen over bestaande (oude) en nieuwe nationale en lokale ritmes, rituelen en routines
Maken en beschikbaar stellen van trainingmateriaal
2 Cultuurbouwers steunen
Verbindingen maken met en tussen makers, wetenschappers, rolmodellen, media, pioniers, kunstenaars en wijsheidstradities, om wederzijdse initiatieven te versterken
Verkennen hoe geldstromen voor cultuurbouwers nu lopen, en gezamenlijke fondswerving initiëren
3 Nationale rituelen, ritmes en routines
Synchronisatie van feest- en rustdagen
Bescherming tegen 24uurs-economie
Plaats en mogelijkheid voor stilte in woongebieden beschermen
Beschermen van gebruiksfunctie van leegstaande kerkgebouwen: Behoud voor de gemeenschap
4 Ondersteuning bij levenskruispunten
Toegang tot hulp bij overgangsrituelen (geboorte, volwassenheid, eerste baan, huwelijk, scheiden, overlijden) beschikbaar maken voor iedereen
5 Leiders en begeleiders opbouwen
Training en capaciteitsopbouw bieden aan gemeenschapsleiders en organisaties om ritmes, rituelen en routines effectief te integreren in hun strategie en programma’s.
STAPPEN VOOR HET NIEUWE JAAR
In het nieuwe jaar willen we verdiepen en actief blijven vormgeven aan dit verlangen van de agenda voor het hart. Concreet willen we samen met jou de volgende stappen zetten:
Ronde tafel #3 op 26 februari (13:00u - 15:00u - PKN Dienstencentrum Utrecht)
Ronde tafel #4 op 17 maart (13:00u - 15:00u - PKN Dienstencentrum Utrecht)
Actielijnen finaliseren en operationaliseren (van papier naar praktijk)
Pilots met aangesloten organisaties opstarten, en opgebouwde kennis en kunde inzetten.
HOE JE BETROKKEN KUNT BLIJVEN
Woon een ronde tafel bij
Stap in de kleine toegewijde groep die actief meedenkt, organiseert of schrijft.
Wordt uitgenodigd voor de inspiratie community voor geïnteresseerden op Whatsapp: Alles over rituelen, ritmes en routines is hier welkom.
Wil je betrokken blijven? Meld je dan hier aan.
Meer info ontvangen? Neem dan contact op met de aanjager van dit verlangen: Sander Balkenende - verlangen8@agendavoorhethart.nl.